Jakie są przeciwskazania do zabiegu usunięcia zaćmy?

Ostre infekcje i stany zapalne

Każda aktywna infekcja w organizmie stanowi przeciwwskazanie do planowego zabiegu chirurgicznego, w tym operacji zaćmy. Dotyczy to zarówno infekcji ogólnoustrojowych, takich jak przeziębienie, grypa czy infekcja układu moczowego, jak i lokalnych stanów zapalnych w obrębie oka lub jego okolic.

Gdy organizm walczy z infekcją, układ odpornościowy jest obciążony, a proces gojenia ran może przebiegać nieprawidłowo. Ponadto bakterie obecne w organizmie mogą przedostać się do operowanego oka i wywołać groźne zakażenie wewnątrzgałkowe. Z tego powodu pacjent zgłaszający się na zabieg z gorączką, katarem, kaszlem czy innymi objawami infekcji zostanie poproszony o przełożenie operacji na termin po wyzdrowieniu.

Szczególnie istotne są stany zapalne w obrębie samego oka. Zapalenie spojówek, zapalenie brzegów powiek, jęczmień czy gradówka muszą zostać całkowicie wyleczone przed planowaną operacją zaćmy. Obecność bakterii w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca operowanego drastycznie zwiększa ryzyko pooperacyjnej infekcji, która może mieć poważne konsekwencje dla widzenia.

Opryszczka, zarówno wargowa, jak i oczna, również wymaga szczególnej uwagi. Aktywna opryszczka jest przeciwwskazaniem do zabiegu, ponieważ wirus może zaatakować oko w okresie pooperacyjnym, gdy jest ono bardziej podatne na infekcje. Pacjenci z nawracającą opryszczką mogą wymagać profilaktycznego leczenia przeciwwirusowego przed operacją i po niej.

Choroby sercowo-naczyniowe

Poważne, niestabilne choroby układu krążenia mogą stanowić przeszkodę w bezpiecznym przeprowadzeniu operacji zaćmy. Chociaż zabieg wykonywany jest w znieczuleniu miejscowym i nie obciąża znacząco układu krążenia, pewne sytuacje wymagają odroczenia operacji do czasu ustabilizowania stanu kardiologicznego.

Pacjenci po niedawno przebytym zawale serca lub udarze mózgu powinni odczekać co najmniej 6 miesięcy przed planową operacją oka. Dokładny czas zależy od ciężkości przebytego incydentu i aktualnego stanu zdrowia. Decyzję o dopuszczeniu do zabiegu podejmuje lekarz okulista w porozumieniu z kardiologiem lub neurologiem prowadzącym pacjenta.

Ciężka niewydolność krążeniowo-oddechowa, która objawia się dusznością spoczynkową lub przy minimalnym wysiłku, wymaga szczególnej oceny przed operacją. Pacjent musi być w stanie leżeć nieruchomo przez czas trwania zabiegu, a stres związany z operacją nie może zagrażać jego życiu.

Niekontrolowane nadciśnienie tętnicze stanowi czynnik ryzyka powikłań krwotocznych. Gwałtowne skoki ciśnienia w trakcie zabiegu mogą prowadzić do krwawienia wewnątrz oka. Z tego powodu przed operacją sprawdza się ciśnienie krwi pacjenta i w razie potrzeby odracza zabieg do czasu lepszej kontroli nadciśnienia.

Warto jednak zaznaczyć, że sama obecność chorób serca, nawet poważnych, nie wyklucza operacji zaćmy. Pacjenci z rozrusznikami serca, po wszczepieniu bypassów czy z wadami zastawkowymi są z powodzeniem operowani, pod warunkiem, że ich stan jest stabilny i dobrze kontrolowany. Kluczowa jest współpraca między okulistą a kardiologiem w planowaniu zabiegu.

Cukrzyca

Cukrzyca sama w sobie nie jest przeciwwskazaniem do operacji zaćmy. Co więcej, pacjenci z cukrzycą częściej niż osoby zdrowe rozwijają zaćmę i częściej wymagają leczenia operacyjnego. Problemem jest niekontrolowana cukrzyca, czyli sytuacja, gdy poziom glukozy we krwi jest chronicznie wysoki lub podlega dużym wahaniom.

Podwyższony poziom cukru negatywnie wpływa na gojenie ran, osłabia odporność organizmu i zwiększa podatność na infekcje. U pacjentów z niekontrolowaną cukrzycą ryzyko pooperacyjnych powikłań zakaźnych jest wyraźnie wyższe. Ponadto wysoki poziom glukozy może nasilać obrzęk siatkówki, co pogarsza wynik operacji.

Przed planowaną operacją zaćmy diabetyk powinien mieć dobrze kontrolowany poziom cukru przez co najmniej kilka tygodni. Lekarz może poprosić o wyniki badań glikemii lub hemoglobiny glikowanej (HbA1c), która pokazuje średni poziom cukru w ciągu ostatnich miesięcy. Jeśli kontrola glikemii jest niewystarczająca, operację odracza się do czasu poprawy.

U pacjentów z cukrzycą ważna jest również ocena stanu siatkówki przed operacją zaćmy. Retinopatia cukrzycowa, czyli uszkodzenie siatkówki będące powikłaniem cukrzycy, może wymagać leczenia przed lub równocześnie z operacją zaćmy. Decyzję o kolejności zabiegów podejmuje okulista na podstawie badania dna oka.

Choroby oczu wymagające uwagi

Niektóre schorzenia okulistyczne mogą wpływać na przebieg operacji zaćmy lub ograniczać spodziewane korzyści z zabiegu. Nie zawsze stanowią one bezwzględne przeciwwskazanie, ale wymagają szczególnej oceny i często modyfikacji planu leczenia.

Jaskra, szczególnie zaawansowana lub niekontrolowana, komplikuje operację zaćmy. Podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe zwiększa ryzyko powikłań śródoperacyjnych i może wymagać jednoczesnego leczenia podczas zabiegu usunięcia zaćmy. Przed operacją konieczne jest ustabilizowanie ciśnienia w oku i ocena stopnia uszkodzenia nerwu wzrokowego. U pacjentów z bardzo zaawansowaną jaskrą poprawa widzenia po usunięciu zaćmy może być ograniczona przez istniejące uszkodzenia nerwu wzrokowego.

Zwyrodnienie plamki żółtej, szczególnie w zaawansowanej postaci, wpływa na rokowanie po operacji zaćmy. Plamka żółta odpowiada za ostre, centralne widzenie. Jeśli jest poważnie uszkodzona, usunięcie zaćmy poprawi przepuszczalność światła przez soczewkę, ale nie przywróci funkcji zniszczonej siatkówki. W takich przypadkach ważna jest uczciwa rozmowa z pacjentem o realistycznych oczekiwaniach co do efektu operacji.

Odwarstwienie siatkówki wymaga leczenia przed planową operacją zaćmy. Nieleczone odwarstwienie może się pogorszyć po zabiegu, prowadząc do trwałej utraty widzenia. W niektórych przypadkach oba problemy można rozwiązać podczas jednej operacji, ale decyzja o takim podejściu zależy od indywidualnej sytuacji pacjenta.

Stożek rogówki i inne znaczące nieprawidłowości rogówki mogą utrudniać dokładny pomiar oka przed operacją i wpływać na dobór soczewki wewnątrzgałkowej. Nie wykluczają operacji, ale wymagają zastosowania specjalnych metod pomiarowych i mogą wiązać się z mniejszą przewidywalnością wyniku refrakcyjnego.

Problemy z powiekami, takie jak znaczące podwinięcie powieki do wewnątrz lub wywinięcie na zewnątrz, zwiększają ryzyko pooperacyjnych infekcji i podrażnień. W niektórych przypadkach korekcja chirurgiczna powieki powinna poprzedzać operację zaćmy.

Ciąża i karmienie piersią

Operacja zaćmy jest zazwyczaj odraczana u kobiet w ciąży i karmiących piersią, o ile nie ma pilnych wskazań medycznych. Wynika to z kilku przyczyn. Po pierwsze, zmiany hormonalne w ciąży wpływają na refrakcję oka, co utrudnia dokładny dobór soczewki wewnątrzgałkowej. Po drugie, leki stosowane w znieczuleniu i krople pooperacyjne mogą przenikać przez łożysko lub do mleka matki.

W przypadku jednostronnej, niezbyt zaawansowanej zaćmy u młodej kobiety w ciąży zabieg można bez problemu odłożyć do czasu po porodzie i zakończeniu karmienia. Inaczej wygląda sytuacja, gdy zaćma jest obustronna i znacząco upośledza codzienne funkcjonowanie lub gdy istnieją inne pilne wskazania medyczne. W takich przypadkach decyzję o operacji podejmuje się indywidualnie, ważąc korzyści i potencjalne ryzyko.

Choroby autoimmunologiczne i leki immunosupresyjne

Pacjenci z chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy czy stwardnienie rozsiane, mogą być operowani, ale wymagają szczególnej uwagi. Choroby te często wiążą się z zaburzeniami gojenia i zwiększoną podatnością na infekcje. Ponadto wiele z nich przebiega z okresami zaostrzeń i remisji, a zabieg najlepiej planować w okresie spokojnym choroby.

Leki immunosupresyjne stosowane w leczeniu chorób autoimmunologicznych, nowotworów czy po przeszczepach narządów osłabiają układ odpornościowy i zwiększają ryzyko infekcji. Nie oznacza to, że operacja jest niemożliwa, ale wymaga ona ścisłej współpracy z lekarzem prowadzącym chorobę podstawową i czasem modyfikacji dawkowania leków w okresie okołooperacyjnym.

Leki wpływające na przebieg operacji

Niektóre leki przyjmowane przez pacjenta mogą wpływać na przebieg operacji zaćmy, choć rzadko stanowią bezwzględne przeciwwskazanie. Leki rozrzedzające krew, takie jak warfaryna, acenokumarol czy nowsze antykoagulanty, zwiększają ryzyko krwawienia podczas zabiegu. W większości przypadków nie trzeba ich odstawiać przed operacją zaćmy, ale decyzję podejmuje lekarz okulista w porozumieniu z kardiologiem.

Tamsulosyna i inne leki z grupy alfa-blokerów, stosowane głównie w leczeniu przerostu prostaty, mogą powodować tak zwany zespół wiotkiej tęczówki podczas operacji. Nie jest to przeciwwskazanie do zabiegu, ale chirurg musi o tym wiedzieć, aby odpowiednio się przygotować i zastosować specjalne techniki zapobiegające powikłaniom.

Co nie jest przeciwwskazaniem

Warto rozwiać kilka częstych obaw pacjentów. Podeszły wiek sam w sobie nie jest przeciwwskazaniem do operacji zaćmy. Dziewięćdziesięciolatkowie są z powodzeniem operowani, o ile ich ogólny stan zdrowia na to pozwala. Liczy się sprawność organizmu, nie data urodzenia.

Wcześniejsze operacje oczu, w tym laserowa korekcja wzroku czy operacje jaskry, nie wykluczają operacji zaćmy. Mogą wymagać zastosowania specjalnych metod pomiarowych i wpływać na wybór soczewki, ale zabieg jest jak najbardziej możliwy.

Posiadanie rozrusznika serca, aparatu słuchowego, endoprotezy stawu czy innych implantów medycznych nie stanowi przeszkody dla operacji zaćmy. Zabieg nie wykorzystuje technik, które mogłyby zakłócać działanie tych urządzeń.

Astma, alergie, łagodne choroby tarczycy i wiele innych przewlekłych schorzeń, jeśli są dobrze kontrolowane, nie stanowią przeciwwskazania do operacji. Ważne jest, aby lekarz okulista znał pełną historię medyczną pacjenta i mógł odpowiednio zaplanować zabieg.

Konsultacja kwalifikacyjna

Przed każdą operacją zaćmy przeprowadzana jest szczegółowa konsultacja kwalifikacyjna. Lekarz zbiera wywiad dotyczący chorób przewlekłych, przebytych operacji, przyjmowanych leków i alergii. Wykonuje badanie okulistyczne oceniające nie tylko zaćmę, ale również stan rogówki, ciśnienie wewnątrzgałkowe, siatkówkę i nerw wzrokowy. W razie wątpliwości może zalecić dodatkowe konsultacje specjalistyczne lub badania.

Celem kwalifikacji nie jest szukanie powodów, aby nie operować, lecz zapewnienie bezpieczeństwa pacjenta i optymalizacja wyniku leczenia. Nawet jeśli istnieją czynniki ryzyka, często można je odpowiednio zabezpieczyć i przeprowadzić zabieg bezpiecznie.

Masz wątpliwości, czy możesz być operowany? Umów się na konsultację kwalifikacyjną w Okulis. Nasi specjaliści dokładnie ocenią Twój stan zdrowia i odpowiedzą na wszystkie pytania.

Zadzwoń pod numer 32 610 00 01 lub 515 696 711.