Zaćma

Zaćma (katarakta, łac. cataracta) – wrodzona lub degeneracyjna choroba oczu, prowadząca do zmętnienia soczewki. Jest jedną z przyczyn ślepoty. Polega na powstawaniu plamek lub zmętniałych obszarów na zwykle przezroczystej soczewce oka, co utrudnia promieniom świetlnym przedostanie się do siatkówki, a w konsekwencji prowadzi do upośledzenia ostrości wzroku. Im większe zmętnienia na soczewce oka, tym większe pogorszenie ostrości wzroku następuje u chorego.
Na zaćmę cierpi około 20 mln ludzi w różnym wieku na całym świecie. W Polsce liczbę tę szacuje się na około 800 tys. osób. Stanowi ona najczęstszą przyczynę ślepoty na świecie (ok. 48%). Choroba występuje częściej u kobiet i dotyka coraz więcej osób poniżej 60 roku życia.


Zaćma wrodzona

Zaćma wrodzona (cataracta congenita) – zaćmienie soczewki występuje już w momencie urodzenia.
Podstawowym objawem zaćmy wrodzonej całkowitej jest biała źrenica. Drugim objawem, charakterystycznym dla niewidzących dzieci jest odruch palcowo-oczny Franceschettiego Polega on na uciskaniu przez niemowlę oczu (piąstkami lub kciukami obu dłoni).
Zaćma wrodzona częściowa może być rozpoznana dopiero u kilkuletniego dziecka, gdy upośledza widzenie na tyle, że zostaje zauważone np. w szkole przez nauczycieli lub rówieśników, lub też gdy jej rozwój postępuje w wieku późniejszym.


Zaćma nabyta

Zaćma nabyta którą w zależności od stopnia zaawansowania dzielimy na:

  • zaćma początkowa – występuje zmętnienie na obwodzie soczewki
  • zaćma zaawansowana  – zamglenie obejmuje całą soczewkę powodując upośledzenie wzroku
  • zaćma niedojrzała – zamglenie powoduje ślepotę
  • zaćma dojrzała – występuje całkowite zamglenie soczewki
  • zaćma pęczniejąca – soczewka chłonie wodę i dlatego pęcznieje
  • zaćma przejrzała  – włókna soczewki ulegają stopniowemu upłynnianiu, powodując przesunięcie się jądra soczewki w dół. Upłynnione masy soczewki mogą jednak spowodować zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego lub zapalenie wszystkich tkanek wewnątrz oka, które może spowodować nieodwracalną ślepotę.

Podział ze względu na lokalizację zmian

  • zaćma korowa  – zmętnieniu początkowo ulega głównie obwodowa część soczewki
  • zaćma podtorebkowa tylna  – powoduje głównie upośledzenie widzenia do bliży
  • zaćma jądrowa– w przypadku 2 ognisk zmętnienia w jądrze soczewki może powodować podwójne widzenie jednym okiem
  • zaćma brunatniejąca

Podział ze względu na przyczynę

  • zaćma starcza
  • zaćma następowa
    • zaćma cukrzycowa
    • zaćma tężyczkowa
    • zaćma kortyzonowa – może się pojawiać pod torebką tylną już po roku stosowaniu sterydów
    • zaćma galaktozowa – jedyna odwracalna postać zaćmy – u dzieci chorych na galaktozemię po zastosowaniu diety eliminacyjnej zmiany mogą się wycofać
  • zaćma pourazowa, która pojawia się po urazach tępych lub penetrujących do gałki ocznej.
    Odmianami zaćmy pourazowej są także:

    • zaćma popromienna
    • zaćma hutnicza
    • zaćma elektryczna
  • zaćma powikłana  – tym terminem określamy zaćmę występującą jako powikłanie innych przewlekłych chorób oczu (np.: jaskra, retinopatia barwnikowa). Ma zwykle kształt gwiaździsty i pojawia się podtorebkowo w okolicy bieguna tylnego soczewki.

Objawy i przebieg

Do najbardziej popularnych objawów należy:

  • przymglone widzenie, aż do całkowitej utraty wzroku
  • zaburzenia w ocenie odległości
  • pogorszenie ostrości wzroku
  • zez lub oczopląs (u dzieci)
  • zaburzenia w poruszaniu lub samoobsłudze (u starszych)

Zaćma może być jedno lub obustronna. Zaćmę jednostronną łatwo przeoczyć lub zbagatelizować.


Leczenie zaćmy

Zaćmę można wyleczyć tylko operacyjnie poprzez wszczepienie soczewki wewnątrzgałkowej. Najpopularniejszą metodą na dzień dzisiejszy jest zabieg fakoemulsyfikacji.